29 - 01 - 2018

De Bosatlas van de veiligheid

 

Tekst: Igor Znidarsic

 

Bosatlas van de veiligheid toont de feiten - Bijensteek gevaarlijker dan terrorist

Wie wil weten hoe het echt zit met de veiligheid in Nederland, moet De Bosatlas van de veiligheid raadplegen. Dit door een onafhankelijke redactie samengesteld naslagwerk is gebaseerd op wetenschappelijke feiten en laat zien dat we voor de verkeerde dingen bang zijn.

Hoe staat het met de veiligheid in Nederland? Het objectieve antwoord op die vraag, ontdaan van alle emoties, vooroordelen, meningen en belangen, is te vinden in De Bosatlas van de veiligheid. Het boek staat vol met kaarten, statistieken en cijfers, waarbij de onafhankelijke redactie gebruik heeft gemaakt van de op wetenschappelijk onderzoek gebaseerde data van onder meer het RIVM, het CBS en het Planbureau voor de Leefomgeving. De atlas behandelt diverse thema’s, uiteenlopend van persoonlijke tot nationale veiligheid, waarbij alleen gekeken is naar gevaren van buiten en de bescherming daartegen. Het gaat dus niet over gevaren van binnen als ziektes en aandoeningen. “Onze conclusie is dat het goed gaat met de veiligheid in Nederland”, zegt sociaal geograaf Henk Donkers, een van de samenstellers van de atlas. “Mede dankzij de inzet van zo’n 180.000 mensen die zich dagelijks bezighouden met veiligheid en beveiliging.”                           

Bijna overal is een dalende lijn te zien: het aantal moordslachtoffers, de emissie van luchtvervuilende stoffen, het aantal verkeersdoden (al was er afgelopen jaar een kleine stijging), de schade door fraude met internetbankieren, et cetera. Een stijging is bijvoorbeeld wel te zien bij het aantal natuurrampen wereldwijd (storm, overstroming), het aantal valongevallen bij ouderen en het aantal dumpingen van drugsafval.

De atlas bevat ook een hoofdstuk ‘Industrie en mijnbouw’. Toen Donkers, die als docent verbonden is aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, de opdracht kreeg om dit hoofdstuk in te vullen, begon hij onbevooroordeeld, want nauwelijks bekend met de materie, de nodige informatie te verzamelen. Achteraf vindt hij het op basis van alle verzamelde gegevens ‘geruststellend’ dat er voor onder meer chemiebedrijven zeer strenge regelgeving geldt, zoals het BRZO.

 

BRZO-stelsel
Donkers: “Ook wordt goed gekeken naar incidenten en worden er lessen uit getrokken. Zie de OvV-rapporten over ChemiePack en Odfjell. En het actieprogramma Veiligheid Voorop laat zien dat de industrie zelf een hoop doet aan het verbeteren van de veiligheid, zowel voor de mensen die er werken als voor de omgeving. De cijfers wijzen ook uit dat het werkt.” 

Ook ongelukken tijdens het transport van gevaarlijke stoffen zijn zeldzaam, zo concludeert de atlas. Wel vraagt Donkers, die gespecialiseerd is in informatieoverdracht (en onder meer vaste medewerker was van NRC), zich af of het BRZO-stelsel niet te complex is. “Er zijn vele controlemechanismen en zekeringen, en er zijn veel verschillende ministeries en overheden bij betrokken. Wie overziet dat nog?”

 

‘Je kan je afvragen of er in het beleid altijd de juiste keuzes worden gemaakt’

 

Gsm-masten
Een andere conclusie die je uit de atlas kun trekken is dat we voor de verkeerde dingen bang zijn. Voor in het boek laat een groot slakkenhuis de overlijdensrisico’s in Nederland zien. De grootste kans om te overlijden loop je door te vallen (1 op 4900), gevolgd door fijnstof (1 op 5900) en straling (1 op 8500). (Zie ook kader.) De kleinste kans om te overlijden loop je door gsm-masten (1 op 1 miljard). De kans dat je wordt vermoord (1 op 163.500) is ongeveer even groot als de sterftekans door de griep (1 op 170.000). Passief roken is gevaarlijker (1 op 32.100).

Ook de kans dat je overlijdt door een terroristische aanslag is bijzonder klein. Een bijensteek is gevaarlijker. Toch zijn we veel banger voor terroristen dan voor bijvoorbeeld killer nummer 2, fijnstof. “Je kan je afvragen of er wat dat betreft in het beleid altijd de juiste keuzes worden gemaakt”, aldus Donkers.

 

 


Lees verder:

Perceptie
De mens is nu eenmaal een emotioneel wezen en sommige risico’s worden daarom anders beleefd of beoordeeld dan je zou verwachten op grond van technisch-wetenschappelijke kennis. Achter in de atlas staat weergegeven welke factoren een rol spelen bij risicoperceptie, onder meer bekendheid, zichtbaarheid (risico’s die we niet zelf kunnen waarnemen accepteren we minder makkelijk) en vrijwilligheid (risico’s waar we niet zelf voor kiezen schatten we groter in). Mensen zijn vooral bang voor wat ze niet kennen of niet begrijpen. De ‘grote’ gevaren als terreur, neerstorten in een vliegtuig of vermoord worden scoren hoog, terwijl de statistische kans dat je dat overkomt verwaarloosbaar is.

Overigens overlijdt ongeveer 95 procent van de Nederlanders niet aan externe maar aan interne factoren. De kans dat iets wat in de atlas vermeld staat je overkomt, is dus klein. Wel moeten we uitkijken voor vallen, fijnstof en straling. 

De Bosatlas van de veiligheid (128 blz.), Noordhoff Atlasproducties.
(Andere atlassen in de serie zijn: De Bosatlas van het voedsel, De Bosatlas van de energie, De Bosatlas van het klimaat, De Bosatlas van ondergronds Nederland en De Bosatlas Nederland  Waterland.) 

 


 

Fijnstof en straling
Na vallen geven fijnstof en straling de grootste kans om te overlijden. Bronnen van fijnstof zijn vooral het buitenland, zeezout, het wegverkeer, de landbouw, het overig verkeer en de internationale scheepvaart en huishoudens (bron: RIVM). Overschrijdingen van grenswaarden vinden alleen plaats in havengebieden (Rijnmond, IJmuiden) en langs drukke verkeerswegen, drukke binnenstedelijke straten en in de nabijheid van stallen. In stallucht komen hoge concentraties stofdeeltjes voor. Hierin zitten onder andere endotoxinen (resten van dode bacteriën) en micro-organismen. Bij inademing kan dit gezondheidseffecten veroorzaken. Overigens is de concentratie fijnstof tussen 2014 en 2015 fors verminderd. De oorzaak is niet bekend.

De straling is behalve uit de medische apparatuur (bijvoorbeeld de foto bij de tandarts) afkomstig uit bouwmaterialen, met name uit het edelgas radon. Het ontstaat uit radium, dat van nature voorkomt in vrijwel elke bodemsoort en daarom ook in bouwmaterialen zoals baksteen en beton zit. Mensen worden vooral binnenshuis aan radon blootgesteld. Niet alleen zijn we meer binnen dan  buiten, ook is de radonconcentratie binnen aanzienlijk hoger dan buiten. Het Compendium voor de Leefomgeving geeft het volgende overzicht van bronnen van straling: medisch: 34%; radon en thoron: 23%; straling door inname van voedsel en drank: 16%; bouwmaterialen: 15%; kosmische straling (uv): 9%; terrestrische (aardse) straling: 2%.


Lees meer over dit onderwerp via de tag(s):
Chemie Magazine