22.06.2020

De uitdaging van plastic


In het kort

  • Gestegen welvaart en welzijn dankzij plastic, maar ook plasticsoepprobleem.
  • Sleutelrol voor chemie in verduurzamen plasticketen.
  • Oplossingen: meer reuse plastic, closed loop- en chemische recycling, en biobased grondstoffen.

Er is geen materiaal dat ons zoveel welvaart en welzijn heeft gebracht als plastic. Tijdens de coronacrisis is het in de vorm van gezichtsbescherming en beademingsapparatuur zelfs levensreddend. De keerzijde is dat de lineaire keten veel afval oplevert. Hoe kijken experts uit de wetenschap en de industrie hiernaar? Eerste deel van een tweeluik over plastic. 
 

Tekst: Igor Znidarsic

In zijn NRC-column beschrijft Ilja Leonard Pfeijffer de impact van het coronavirus op het leven in zijn woonplaats Genua. Onlangs ging het over de kapster van zijn familie, die klaagde over plastic: ‘Om elf uur ’s ochtends had zij al twee vuilniszakken vol wegwerpschorten, steriele zakjes voor de persoonlijke bezittingen van de klanten en handdoeken voor eenmalig gebruik naar de container gebracht. “Laat Greta Thunberg het maar niet horen”, zei ze.

Beter kan het dilemma van plastic niet worden samengevat. Aan de ene kant is het materiaal onmisbaar en zelfs levensreddend, aan de andere kant zorgt het voor een afvalberg die tot in de oceanen te vinden is.

Dankzij plastic zijn onze welvaart en ons welzijn enorm gestegen de afgelopen 100 jaar. In de verschillende hoedanigheden zorgt plastic voor comfort, veiligheid, houdbaarheid, hygiëne en energie-efficiënte. Zo maakten plastic irrigatiepijpen het voor boeren mogelijk om het hele jaar door gewassen te verbouwen en werd voedsel door kunststof verpakkingen beter en langer houdbaar. In de zorg nam door het gebruik van plastic handschoenen de hygiëne toe. De medische zorg verbeterde dankzij injectienaalden, bloedzakken, implantaten en recent beademingsapparatuur en mondkapjes. En het polyurethaan in ons matras zorgt voor een aangename nachtrust.  
 

"Een oplossing is closed loop-recycling, maar we staan nog helemaal aan het begin."
 

“Alle plastic vervangen is onmogelijk”, zegt dan ook Gert-Jan Gruter, professor Industrial Sustainable Chemistry aan de Universiteit van Amsterdam en bij Avantium verantwoordelijk voor R&D omtrent hernieuwbare chemie. “In een aantal applicaties zou het kunnen, zoals bamboe rietjes in plaats van plastic, maar het wordt een stuk moeilijker bij medische toepassingen, coatings en slangen en koppelingen onder de motorkap.”

 

Bord vol plastic

De keerzijde van het enorme succes is te lezen op de site van de Plastic Soup Foundation: ‘Van de noordse stormvogels in de Noordzee heeft 95 procent plastic in de maag. Omgerekend naar de mens gaat het om een bord vol plastic.’ “Het probleem is de combinatie van een lineaire keten en de wegwerpcultuur”, zegt John Grin, hoogleraar systeeminnovaties aan de Universiteit van Amsterdam. “En het ontbreken van een prikkel om er anders mee om te gaan, zowel bij producenten als bij consumenten.” Verpakkingen herbruikbaar maken zou enorm helpen. “Voor veel producten kan dat.”

“80 procent van de plasticsoep bestaat uit single use-producten”, weet Gruter, die al meer dan 25 jaar betrokken is bij onderzoek naar polymeren. “We moeten plastic daarom veel beter herbruikbaar maken, door middel van reuse. Vanaf volgend jaar zijn in de EU plastic wegwerpbestek, wattenstaafjes, rietjes en roerstaafjes verboden. Er is ook een verbod op single use-verpakkingen in voorbereiding. Als je bijvoorbeeld een grote verpakking wasmiddel koopt, is er geen reden waarom je die fles of doos niet tien keer opnieuw zou vullen. Schoonmaken is voor non-foodapplicaties nauwelijks een issue. Dat zou al een gigantische reductie van het plastic afval geven. De politiek kan hier een heel belangrijke rol spelen, zowel qua faciliteren als qua Europese wetgeving.”

Een andere oplossing is volgens Gruter closed loop-recycling. “Daarbij zorg je ervoor dat je het materiaal na gebruik weer gebruikt voor hetzelfde product als waar het ooit voor is gemaakt. Op dit moment zijn er petflessen die in een closed loop worden hergebruikt. En er wordt veel gewerkt aan chemische recycling, waarmee je teruggaat naar de bouwstenen en opnieuw de polymeerketen opbouwt. Er gebeurt van alles, maar we staan nog helemaal aan het begin.”

 

Nieuwe technologieën 

De loop sluiten is ook het doel van SABIC, een grote producent van hoogwaardige kunststoffen. “Wij voelen heel sterk die verantwoordelijkheid”, zegt Frank Kuijpers, general manager Corporate Sustainability. TRUCIRCLE, zo heet het initiatief waarin SABIC de duurzame oplossingen heeft ondergebracht: ontwerp voor recyclebaarheid, mechanisch gerecyclede producten, gecertificeerde producten van gerecycled afvalplastic en gecertificeerde producten uit biobased grondstoffen.

Kuijpers: “Wij helpen op alle fronten mee, zitten in associaties zoals de Alliance to End Plastic Waste (zie kader – red.) en werken in de keten samen met partijen als Unilever en verder upstream met afvalproducenten, inzamelaars en sorteerders. Met als doel om samen een circulaire economie op te zetten.”

Lees hier het volledige artikel uit Chemie Magazine.

Chemie Magazine ook thuis ontvangen? Dat kan. Registreer je voor een gratis abonnement


Gerelateerde tag(s): Chemie Magazine