“Negentig procent van alle plastic recyclen? Ja, dat is haalbaar”

Om in 2050 een circulaire economie te realiseren, moeten verschillende afvalstromen worden gerecycled. De chemische industrie speelt hier een belangrijke rol in, zo stelt het VNCI-rapport ‘van Routekaart naar Realiteit’. Aan Hester Klein Lankhorst, algemeen directeur van het Afvalfonds Verpakkingen, de vraag welke rol de afvalverwerkers hierbij gaan spelen.

Tekst: Ingeborg Abendanon

Papier en glas zijn wat recycling betreft de absolute koplopers. Het overgrote deel daarvan wordt keurig naar de papier- en de glasbak gebracht. Voor de recycling van kunststoffen moeten nog de nodige stappen worden gezet. “De recycling van kunststoffen zit nog in de pubertijd.” Dat zegt Hester Klein Lankhorst van het Afvalfonds Verpakkingen, dat zich bezighoudt met de realisatie van de recycledoelstellingen voor verpakkingsafval.

“De kunststof recyclingmarkt is volwassen als het een circulaire keten is die zichzelf bedruipt. Dat zou prachtig zijn, maar dat gaat nog lang duren. Met het recyclen van papier en glas zijn we al heel ver. Bijna negentig procent daarvan wordt gerecycled. Plastic is een ander verhaal. We doen dat nog niet zo lang, een jaar of tien nu. Er gaat tijd overheen voordat we daar een volwassen systeem in hebben. We zitten nu op ongeveer vijftig procent. Een percentage waarmee je gelijk bij de discussie van het oude en het nieuwe meetpunt voor recycling komt.”

Volgens de oude methode wordt het ‘volume gerecycled’ gemeten op het moment dat het ‘sorteerproduct’ de recyclingfabriek ingaat (input recycling). In de nieuwe methode die de Europese Unie voorschrijft, wordt het volume op een later moment gemeten, namelijk het gewassen maalgoed dat het resultaat is van de mechanische recycling (output recycling). Klein Lankhorst: “Volgens de nieuwe rekenmethode zitten we dan op 35 procent. Dat is wat mij betreft een eerlijker getal omdat je de uitval tijdens het proces niet meerekent.”

Wat moet er gebeuren richting 2050 om de recycling van kunststof op een hoger percentage te krijgen?

“Onze sector, de verpakkingsindustrie, is verantwoordelijk voor veertig procent van de kunststof input. Twintig procent komt uit de bouw, zo’n tien procent uit de transportindustrie en de resterende dertig procent uit overige sectoren. Wat ons gaat helpen, is een routekaart. Daar zijn we als sector ook mee bezig nu. Hierin maken we duidelijk wat wij als Afvalfonds Verpakkingen de komende jaren gaan doen aan ons deel van de kunststof recycling.”

Naast een routekaart met concrete stappen pleit je ook voor meer samenwerking in de keten. Dat ligt toch voor de hand?

“Het klinkt als een flauw cliché, maar we komen er echt alleen als we meer samenwerken in de keten. Vertrouwen opbouwen, elkaars belangen kennen en het eens worden over gezamenlijke doelstellingen. Waar willen we staan over vijf jaar? Over tien jaar? En hoe komen we daar? We moeten in een tijdlijn tussenstappen maken. In 2050 circulair zijn: hoe dan? Wat moeten we nú doen om in 2030 de volgende stap te kunnen zetten? Onze producenten moeten betere of andere verpakkingen maken. En waar dat niet kan, moeten we in de keten kijken naar andere oplossingen, bijvoorbeeld chemische recycling. Honderd procent gaat niet lukken, maar we kunnen wel een heel eind komen als we samenwerken. Transities op het gebied van klimaat, energie, duurzaamheid en circulariteit moet je wel samen oppakken. Samenwerking – met gemeentes, afval- en recyclebedrijven, onze producenten en importeurs en nu ook de chemie –  is nodig om het voor elkaar te krijgen.”


Statiegeld op plastic flesje kleiner dan 1 liter

Vanaf 1 juli 2021 wordt er ook statiegeld gerekend op plastic flesjes kleiner dan 1 liter. Per flesje is dat € 0,15. Per jaar worden er zo’n 900 miljoen kleine plastic flesjes verkocht, waarvan ongeveer 100 miljoen in het milieu belanden.


In het rapport ‘van Routekaart naar Realiteit’ hebben we het over groene fabrieken en groene producten. Hebben we het straks ook over groen afval?

“Ik vond het mooi wat iemand laatst zei. We kunnen afval wel als grondstoffen benoemen, maar we verwerken het nog steeds als afval. Maar in dat afval zit dus veel waarde. We moeten oppassen dat we dat niet uit het oog verliezen.”

Heeft afval te veel een negatieve associatie?

“Misschien de afvalmarkt als geheel nog wel, maar het besef groeit dat afval waardevol is als we het kunnen omzetten naar hoogwaardige grondstoffen. Mijn kinderen kijken anders naar afval dan ik op hun leeftijd. Het feit dat je met afval iets goeds probeert te doen, wordt steeds duidelijker. Zeker als we steeds meer afval kunnen recyclen. De uitdaging is om het zo goed mogelijk te verwerken, onder andere tot hoogwaardige grondstoffen voor de chemiekrakers. Dat kunnen we in Nederland. Die boodschap landt steeds meer. Natuurlijk krijgen we ook kritiek: dat het sneller moet. En we knallen soms met onze neus tegen een muur. Frame het zoals je wil, maar we pakken de handschoen van deze transitie op en blijven uitleggen wat we doen.”


De weg naar klimaatneutraal en circulair

Chemie Magazine publiceert een serie artikelen naar aanleiding van het VNCI-rapport 'van Routekaart naar Realiteit'. Daarin wordt beschreven welke stappen er gezet moeten worden om de klimaatdoelen te halen.


Zijn alle randvoorwaarden in Nederland aanwezig om het voor elkaar te krijgen?

“Er mag wat mij betreft nog meer geïnnoveerd worden. Welke nieuwe technologieën kunnen we inzetten, bijvoorbeeld bij de sortering van afval. Er gebeurt al heel veel, maar met Artificial Intelligence kunnen we het misschien nog beter doen. Daarnaast moeten we ook logistiek en infrastructuur in het oog houden. Als we alle plastics naar de krakers moeten brengen, dan gaat dat natuurlijk niet lukken met een paar vrachtwagens over de weg. Daar zit echt wel een opgave waar we met elkaar naar moeten kijken.”

Dan een ander punt. Hoe ingrijpend is het om van afvalverbranding naar meer afvalverwerking te gaan?

“Volgens mij hebben jullie een beeld dat niet helemaal klopt. Van de verpakkingen wordt al 81% gerecycled. Hoe ik het voor me zie, is dat chemische recycling aanvullend gaat zijn op wat we nu al recyclen. Als het in de plaats van komt, hebben we een probleem. Wij hopen dat het aanvullend gaat zijn, zodat we dichter bij een circulaire economie komen. Het gaat ook niet alleen om een betere kwaliteit. We hebben nu al verschillende afvalstromen die goed gerecycled worden. Daarnaast zullen er stromen zijn die nu nog naar de verbrandingsovens gaan, maar straks hopelijk richting de chemie. Ik denk dat we met elkaar moeten onderzoeken hoe het afval naar de krakers kan zodat het daar verwerkt kan worden. Als dat zuivere stromen moeten zijn, dan gaat het ons voor verpakkingen niet helpen. Zuivere stromen worden nu ook al gerecycled. Jullie bekijken het vooral vanuit de CO2-kant, terwijl wij kijken naar de hoeveelheid grondstoffen die we uit verpakkingen kunnen halen en hoe we die zo hoogwaardig mogelijk kunnen krijgen.”

Hebben we wel genoeg afval voor de chemie eigenlijk?

“Niet voor de kilotonnen waar het jullie het over hebben. Alleen plastic verpakkingsafval is ongeveer 400 kiloton. Dat is het huishoudelijke afval. Dat kan niet allemaal de kraker in, want we hebben ook andere lijnen waar we heel goed kunnen recyclen. Je zult ook andere markten moeten gaan betreden. Wat wij kunnen leveren, is misschien net genoeg om hier twee krakers te bedienen. De chemie heeft het over aantallen waarvan je goed moet kijken waar je het vandaan haalt. Natuurlijk moet je niet onnodig gaan slepen met afval, maar het zou niet goed zijn als we dit allemaal nationaal willen oplossen. Ik kijk wat dat betreft meer naar een collectief van Noordwest Europa.”

Zeeftrommel sorteert lichte plastic verpakkingen

Een volwassen kunststof recyclingmarkt: gaat het snel genoeg?

“In de jaren negentig hield ik me als advocaat bezig met duurzaamheid. Het was iets voor geitenwollensokken. In 2009 werd ik hoofd Afval en Duurzaamheid bij het ministerie. Toen was er al meer beweging, maar mondjesmaat. Als ik nu kijk naar de fast moving consumer goods, dan zie ik echt een grote verandering. Ze moeten ook, verpakkingen liggen wat dat betreft altijd onder een vergrootglas. Met wet- en regelgeving wordt er ook druk op gezet en we kunnen het ons niet veroorloven om nog tien jaar te wachten. Versnelling in de innovatie, onder andere uit de chemie, is nodig. Alleen: wat we morgen bedenken, is niet overmorgen gerealiseerd. Ja, we moeten nog veel stappen zetten, maar het gave is dat we dat in Nederland ook kunnen. We zijn gewend om te polderen, we hebben een grote haven, een goede chemische industrie en hoog opgeleide mensen. Nieuwe markten verkennen en nieuwe technologie ontwikkelen, dat kunnen we!”

Gaat het lukken, alle plastic verpakkingen recyclen?

“Honderd procent recyclen niet, maar negentig procent van de plastic verpakkingen recyclen in 2050 is absoluut haalbaar. Er is geen toekomst zonder duurzaamheid en circulariteit. Ik ben heel blij dat de chemie dit nu oppakt. Als jullie het niet doen, dan hebben we echt een groot probleem. Uiteindelijk kunnen we niet zonder de chemie.”


Afval in Nederland

We gooien per persoon jaarlijks zo’n 500 kilo afval weg. Je kunt afval storten, verbranden, composteren, hergebruiken of recyclen. Recycling kent verschillende vormen:

  • Downcycling: producten zijn na recycling minder waardevol. Glas met verschillende kleuren kan alleen nog omgevormd worden tot bruin glaswerk.
  • Upcycling: het product na verwerking dezelfde of zelfs een betere kwaliteit. Versleten kleren worden hergebruikt om er nieuwe kleding van te maken.
  • Cradle to Cradle: alle afval wordt voedsel voor de natuur of hergebruikt in het productieproces.

Recycling plastic afval

In Nederland wordt verpakkingsmateriaal ingezameld en gerecycled. Het Afvalfonds Verpakkingen publiceert daar jaarlijks cijfers over. Afvalrecycling wordt steeds belangrijker bij de realisatie van een circulaire economie. De overheid stimuleert bedrijven om meer duurzame verpakkingen te ontwikkelen die gerecycled kunnen worden en koppelt daar ook doelstellingen aan. Voor kunststof verpakkingen geldt dat in 2021 veertig procent ingezameld en gerecycled moet worden.

Granulaat

Mechanische recycling plastic

Na inzameling gaan plastic verpakkingen naar een overslagstation. Hier wordt het materiaal gewogen en gecontroleerd op kwaliteit. Daarna wordt het materiaal zoveel mogelijk samengeperst en vervoerd naar een sorteerinstallatie. Daar worden plastic verpakkingen losgeschud en ontdaan van vervuiling en andere materialen en gesorteerd naar de verschillende soorten plastic. Daarna wordt het in balen geperst en aangeboden aan recyclers voor verdere verwerking. Het plastic wordt tot snippers vermalen, gereinigd en samengesmolten tot nieuwe grondstof. Daarvan worden korrels gemaakt (granulaat) die gebruikt worden voor nieuwe verpakkingen en producten.

Chemische recycling plastic

Bij chemische recycling wordt kunststof van onder meer voedselverpakkingen bij hoge temperaturen afgebroken, waardoor een grondstof ontstaat die vergelijkbaar is met nafta, waaruit weer nieuw verpakkingsmateriaal kan worden gemaakt. Chemiebedrijven als SABIC en BASF houden zich bezig met deze vorm van recycling. QCP maakt gebruik van een andere wijze van chemische recycling. Het doel is om in 2030 555 kiloton kunststof te produceren door chemische recycling.


Afvalfonds Verpakkingen

Het Afvalfonds Verpakkingen houdt zich bezig met de realisatie van de recyclingdoelstellingen voor verpakkingsafval. Het fonds is verantwoordelijk voor het innen van de afvalbeheersbijdrage, het verstrekken van vergoedingen aan gemeenten voor het (gescheiden) inzamelen van huishoudelijk verpakkingsafval en het rapporteren aan de overheid over recyclingpercentages.

Foto's: Afvalfonds Verpakkingen